فهرست مطالب
تجمعات شبانه ایران این روزها به محور جدالی آشکار میان روایت رسمی و واقعیت خیابان تبدیل شده است. خبرگزاری مهر رسانهای که مستقیماً زیر نظر دستگاههای حاکمیتی فعالیت میکند در اردیبهشت ۱۴۰۴ گزارش داد که براساس یک «نظرسنجی معتبر»، بیش از ۵۰ درصد از مردم ایران تجربه حضور در این تجمعات را داشتهاند. رقمی که اگر درست باشد، باید از پنجاه میلیون ایرانی سخن بگوییم که شبهای متوالی در خیابانها حاضر شدهاند. اما یک سؤال ساده بیپاسخ میماند: چه کسی این نظرسنجی را انجام داده و روش آن چه بوده است؟
براى اطلاعات بيشتر :
توقیف اموال مهدی نصیری و هدیه کیمیایی.. ۲۲ نام
آمار بدون منبع؛ رسم دیرین رسانه رسمی
در ایران، «نظرسنجی معتبر» عبارتی است که اغلب در خدمت روایتسازی به کار میرود. مرکز تحقیقات صداوسیما که خود بخشی از دستگاه رسمی است نتایج پیمایشی منتشر کرد که تجمعات شبانه ایران را «یکی از بیسابقهترین حضورهای خیابانی در سالهای اخیر» توصیف کرده است.
اما معنای «بیسابقه» در این چارچوب چیست؟ آیا همان دستگاهی که در سال ۱۴۰۱ تظاهرات «زن زندگی آزادی» را «اقلیتی» میخواند و در سال ۱۴۰۲ احتجاجات سراسری را «اغتشاش» مینامید، اکنون میتواند قضاوت بیطرفی درباره اجتماعات طرفدار دولت داشته باشد؟ پاسخ در ساختار این رسانههاست، نه در اعداد آنها.
زمینهای که آمارها نمیگویند
تجمعات شبانه ایران در بستری شکل گرفت که درک آن بدون بافت تاریخی ناقص است. پس از حملات اسرائیل در ژوئن ۲۰۲۵ و جنگی که تا آتشبس ۲۵ ژوئن ادامه یافت، دستگاه تبلیغاتی جمهوری اسلامی ماشین بسیج عمومی را با تمام ظرفیت به کار انداخت. ارزیابیها نشان میدهد که تا حدود ۸۰ درصد موفقیت صداوسیما در تشویق مردم به حضور در تجمعات اعلام شده است.
این جمله شایسته توقف است. وقتی صداوسیما خودش میگوید ۸۰ درصد در «تشویق به حضور» موفق بوده، دیگر از «حضور خودجوش» نمیتوان سخن گفت. این اعتراف ناخواستهای است به اینکه تجمعات محصول رسانه رسمی بودهاند، نه بیان اراده آزاد مردم.
پنجاه درصد یا پنجاه میلیون؟
بگذارید با عدد کنار بیاییم. ادعای ۵۰ درصد حضور در تجمعات شبانه ایران با جمعیت ۸۵ میلیونی کشور و با کسر کودکان زیر ۱۲ سال که تقریباً ۱۵ میلیون نفر هستند به معنای حضور حداقل ۳۵ میلیون نفر در این تجمعات است. این رقم را باید با ارقام موجود مقایسه کرد.
بر اساس همان ادعاهای رسمی، بیش از ۳۱ میلیون ایرانی بالای ۱۲ سال در پویش «جانفدا» ثبتنام کردهاند. دو عدد که با هم جمع میشوند اما هرگز با هم تطابق ندارند؛ چون نه روش نظرسنجی مشخص است، نه نهاد مستقلی آنها را تأیید کرده است.
صدای دیگری که شنیده نمیشود
آنچه رسانه رسمی نمیگوید این است که در همین دوره، ایران شاهد اعتراضات گستردهای نیز بوده است. اعتراضات اواخر دسامبر ۲۰۲۵ در شهرهای مختلف ایران، با وجود نارضایتیهای عمومی نسبت به گرانی و بیثباتی اقتصادی، به کشته شدن و دستگیری شماری از معترضان انجامید.
یعنی در یک کشور واحد، در یک بازه زمانی واحد، هم تجمعاتی که دولت از آنها اعداد میلیونی استخراج میکند، هم خیابانهایی که در آنها به معترضان شلیک میشود. تجمعات شبانه ایران روایتی است که نیمهای از تصویر واقعی را پنهان میکند.
هر نظرسنجی جدی، روش نمونهگیری، حجم نمونه، نهاد برگزارکننده و فاصله اطمینان دارد. ادعای «بیش از ۵۰ درصد» در تجمعات شبانه ایران هیچکدام از این عناصر را ارائه نمیدهد. در کشوری که نظرسنجیهای مستقل قانونی ممنوعاند، هر آماری که از دستگاه رسمی بیرون میآید نه سند است، بلکه پیام. و این پیام واضح است: نظام در جستجوی مشروعیتی است که از درون جامعه نمیتواند آن را بگیرد.
