فهرست مطالب
تاسوعا و عاشورا در ایران هر سال با میلیونها عزادار، هزاران هیئت مذهبی و صدها مراسم رسمی و مردمی برگزار میشود. این دو روز در فرهنگ شیعی نماد وفاداری، ایستادگی در برابر ظلم و دفاع از کرامت انسانی هستند. خبرگزاری ایرنا در گزارشی، تاسوعا و عاشورا را «فصل جاودان غیرت، وفاداری و آزادگی» توصیف کرده است. اما در ایران امروز، پرسش مهمی مطرح میشود: آیا ارزشهایی که در کربلا ستایش میشوند، در زندگی سیاسی و اجتماعی مردم نیز جایگاهی واقعی دارند؟
عاشورا؛ فراتر از یک مراسم مذهبی
حادثه عاشورا که در سال ۶۱ هجری قمری رخ داد، تنها یک نبرد تاریخی نبود. در حافظه شیعیان، این واقعه به نماد مقاومت در برابر قدرتی تبدیل شد که مشروعیت خود را بر زور و سرکوب استوار کرده بود.
به همین دلیل، تاسوعا و عاشورا در ایران همواره تنها مناسبتهای مذهبی نبودهاند؛ بلکه بستری برای بازخوانی مفاهیمی مانند عدالت، آزادی بیان، مسئولیت حاکمان و حق اعتراض به ظلم نیز محسوب میشوند.
فاصله میان شعار و واقعیت
جمهوری اسلامی طی چهار دهه گذشته بخش مهمی از مشروعیت ایدئولوژیک خود را بر مفاهیم عاشورایی بنا کرده است. هر سال میلیاردها تومان صرف برگزاری مراسم، تبلیغات مذهبی و برنامههای مرتبط با محرم میشود.
با این حال، منتقدان معتقدند میان پیام اصلی عاشورا و واقعیت زندگی مردم شکافی عمیق وجود دارد. بر اساس گزارشهای نهادهای حقوق بشری، ایران همچنان یکی از بالاترین آمارهای اعدام در جهان را دارد. محدودیتهای سیاسی، بازداشت فعالان مدنی و محدودیت رسانهها نیز از جمله مواردی هستند که منتقدان آن را در تضاد با مفهوم «آزادگی» میدانند.
از این منظر، تاسوعا و عاشورا در ایران به جای آنکه صرفاً یادآور قیام علیه ظلم باشند، به عرصهای برای طرح این پرسش تبدیل شدهاند که آیا حاکمیت نیز خود را در برابر همان معیارهای اخلاقی که تبلیغ میکند، پاسخگو میداند؟
عباس؛ نماد وفاداری یا ابزار تبلیغات؟
در فرهنگ شیعی، حضرت عباس به عنوان نماد وفاداری و فداکاری شناخته میشود. او برای حفظ حقیقت و دفاع از خانواده امام حسین جان خود را فدا کرد.
اما بسیاری از روشنفکران و فعالان مدنی معتقدند وفاداری مورد تأکید عاشورا، وفاداری به حقیقت است نه وفاداری بیقیدوشرط به قدرت. به باور آنان، اگر عاشورا قرار است الهامبخش جامعه باشد، باید مردم را به مطالبه عدالت و مبارزه با فساد نیز تشویق کند.
براي اطلاعات بيشتر:
تشییع رهبر انقلاب در عراق؛ نماد نفوذ منطقهای یا پیام سیاسی؟
عاشورا و نسل جدید
نظرسنجیها و مطالعات اجتماعی سالهای اخیر نشان دادهاند که نسل جوان ایران همچنان به شخصیتهای کربلا احترام میگذارد، اما نگاه انتقادیتری نسبت به بهرهبرداری سیاسی از مذهب دارد.
برای بسیاری از جوانان، تاسوعا و عاشورا در ایران زمانی معنا پیدا میکند که پیام آن در زندگی روزمره مردم نیز دیده شود؛ از مبارزه با تبعیض گرفته تا احترام به حقوق شهروندی و آزادیهای اساسی.
تاسوعا و عاشورا در ایران همچنان از مهمترین مناسبتهای مذهبی و فرهنگی کشور هستند. اما ماندگاری پیام عاشورا تنها با برگزاری مراسم و نصب پرچمهای عزا تضمین نمیشود. عاشورا زمانی زنده میماند که مفاهیمی چون عدالت، کرامت انسانی، مبارزه با فساد و حق ایستادگی در برابر ظلم نیز در جامعه جاری باشند. شاید بزرگترین پرسش امروز این باشد که آیا ارزشهایی که در محرم ستایش میشوند، در ساختار قدرت نیز به همان اندازه مورد احترام قرار میگیرند یا نه.
