فهرست مطالب
نرخ بیکاری در ایران ۲۰۲۶ دو روایت متناقض را همزمان بازگو میکند. عدد رسمی ۷.۴ درصد میگوید، و عدد واقعی که اقتصاددانان خود ایران از آن سخن میگویند از ۴۰ درصد فراتر میرود. میان این دو عدد، شکافی است که دهها میلیون ایرانی بیکار یا نیمهبیکار در آن زندگی میکنند. دادههای رسمی منتشرشده توسط مرکز آمار ایران نشان داد که نرخ بیکاری در بهار به ۷.۳ درصد رسید و در تابستان در میان جمعیت ۱۵ سال به بالا به ۷.۴ درصد افزایش یافت. اما سایت aajsa.com که این دادهها را در فوریه ۲۰۲۶ منتشر کرد، زمینهای را افزود که از اعداد رسمی غایب است: گرانی روزافزون و تورمی که متوقف نمیشود؛ و این همان چیزی است که اعداد اشتغال رسمی را از معنای اقتصادی واقعیشان تهی میکند.
عدد رسمی و عدد واقعی: شکافی به اندازه ۳۸ واحد درصد
کارشناس اقتصادی ایرانی محمدتقی فیاضی در مصاحبهای با سایت دولتی خبرآنلاین، نرخ رسمی بیکاری ۷.۵ درصد را رد کرد و تأکید نمود که تعداد واقعی بیکاران در ایران از ۲۲ میلیون نفر فراتر میرود و نرخ بیکاری واقعی به ۴۵ درصد میرسد.
این اقتصاددان نه به اپوزیسیون تعلق دارد نه به پیامهای رسانهای خارجی. نظرش را روی یک سایت دولتی ایرانی منتشر میکند. و فاصله میان ۷.۵ درصد رسمی و ۴۵ درصد واقعی را نمیتوان با خطای روششناختی توضیح داد، بلکه با تعریف عمدی از اشتغال که کسی را که یک ساعت در هفته کار میکند در زمره «شاغلان» میگنجاند. نرخ بیکاری در ایران ۲۰۲۶ از اینجا آغاز میشود: از پرسش اینکه چه کسی شاغل به حساب میآید و چه کسی نه.
بیکاری جوانان: بمب جمعیتشناختی
نرخ بیکاری در ايران ۲۰۲۶ میان جوانان ۱۵ تا ۲۴ ساله در بهار حدود ۱۹.۷ درصد بود که در تابستان اندکی به ۱۹ درصد کاهش یافت.
یکپنجم جوانان ایران بر اساس تعریف رسمی سهلگیرانه بیکارند. و اگر کسانی را که در مشاغل شکننده و موقت بدون تأمین اجتماعی کار میکنند هم اضافه کنیم، این عدد دو برابر میشود. نرخ بیکاری برای گروه سنی ۱۸ تا ۳۵ سال در زمستان گذشته به ۱۷.۴۷ درصد رسید، با روند نزولی در نسبت مشارکت این گروه جمعیتی در اقتصاد.
روند نزولی در مشارکت اقتصادی جوانان خبری بدتر از افزایش خود بیکاری است. معنایش این است که جوانان دیگر بهکل از جستجوی کار دست برداشتهاند و وقتی این کار را میکنند از آمار رسمی خارج میشوند، که عدد بیکاری را بدون هیچ بهبودی در واقعیت پایین میآورد.
بیکاری زنان و نرخ بيكارى در ايران ۲۰۲۶
نرخ بیکاری در ایران ۲۰۲۶ بارش را بهطور مساوی توزیع نمیکند. زن هزینه مضاعفی میپردازد در بازار کاری که از دو سو بر او فشار میآورد: تبعیض نهادی و ضعف اقتصاد کلان. نرخ مشارکت اقتصادی کلی در زمستان سال گذشته به ۴۰.۵ درصد رسید که پایینترین سطح در آن سال بود و نشانهای از بحران در وضعیت اشتغال کشور است.
براى اطلاعات بيشتر :
بیسوادی در ایران و ارقامی که نظام پنهان میکند
نرخ مشارکت اقتصادی ۴۰.۵ درصد یعنی ۵۹.۵ درصد از ایرانیان توانا برای کار یا بیکارند یا بهکل خارج از بازار کار. این ضعف عملکرد اقتصادی نیست این فروپاشی ساختاری است که توسط نظامی اداره میشود که ترجیح میدهد برای موشکها و نمایندگانش هزینه کند تا محیط سرمایهگذاری بسازد که مردمش را به کار بگیرد.
فقر از بیرون بیکاری را در بند میگیرد
گزارشها نشان میدهند که نرخ فقر در دهه گذشته بیش از ۱۰ درصد افزایش یافته؛ در ابتدای دهه اول هزاره سوم نسبت فقر ۲۰ درصد بود، اما اکنون از ۳۰ درصد فراتر رفته، یعنی یکسوم از جمعیت ایران زیر خط فقر زندگی میکنند.
بیکاری و فقر در ایران دو معادله جداگانه نیستند، بلکه دو روی یک سکهاند به نام توزیع ناعادلانه ثروت. کشوری که نفت و گاز تولید میکند و ذخایر معدنی عظیم دارد، یکسوم از جمعیتش زیر خط فقر است. این به دلیل کمبود منابع اتفاق نمیافتد، بلکه به دلیل سلطه نهادهایی دور از نظارت در رأس آنها سپاه پاسداران بر بخشهای بزرگی از اقتصاد است.
مقایسه بینالمللی: ایران کجا ایستاده؟
| کشور | نرخ بیکاری رسمی (۲۰۲۵-۲۰۲۶) |
|---|---|
| ترکیه | ۸.۴٪ |
| ایران | ۷.۴٪ (رسمی) / ~۴۰٪ (واقعی) |
| مراکش | ۱۳.۱٪ |
| امارات | ۳.۴٪ |
| میانگین جهانی | ۵.۱٪ |
عدد رسمی ایران در این مقایسه خوب به نظر میرسد. اما وقتی برآوردهای اقتصاددانان خود ایران را بگیری و ایران را در فهرست واقعی جای دهی، آن را در انتهای گروه مییابی نه در ابتدایش.
نرخ بيكارى در ايران ۲۰۲۶
نرخ بیکاری در ایران ۲۰۲۶ با دقت در اتاقهای آمار مدیریت میشود پیش از آنکه به افکار عمومی برسد. عدد ۷.۴ درصد به جامعه بینالمللی صادر میشود در حالی که ۲۲ میلیون بیکار واقعیت را با گوشت و پوستشان لمس میکنند. فاصله میان این دو عدد خطای روششناختی نیست، بلکه خود سیاست است: نظامی که به اعداد قابل قبول بیشتر از واقعیت حلشده نیاز دارد. و شهروند ایرانی تفاوت را میداند چون هر روز در صف نان، مرکز اشتغال و بازار کار غیررسمی آن را زندگی میکند.
