فهرست مطالب
اختلالات سیستم عصبی در ایران از حالات پزشکی فردی به یک بحران بهداشت عمومی مستند با آمار و ارقام تبدیل شده است. کشوری که در آن بیش از ۳۵ میلیون نفر از نوعی اختلال عصبی رنج میبرند، در حالی که بودجههای بهداشتی کاهش مییابند و فشارهای اقتصادی و اجتماعی که از برجستهترین محرکان این بیماریها به شمار میروند تشدید میشوند. بر اساس مطالعهای که در فوریه ۲۰۲۶ با استناد به دادههای مطالعه جهانی بار بیماریها GBD 2021 منتشر شد، اختلالات سیستم عصبی در سال ۲۰۲۱ در ایران ۳۵.۲ میلیون نفر را مبتلا کرد و علیرغم کاهش نرخهای استانداردشده بر اساس سن، اعداد مطلق برای تمامی شاخصها بهطور چشمگیری افزایش یافته است. به بیانی روشنتر: نسبتها روی کاغذ بهتر میشوند، اما تعداد واقعی بیماران رو به افزایش است و این همان چیزی است که ابعاد واقعی چالش را آشکار میکند.
اماس — ایران در فهرست نگرانکننده جهانی
شیوع اماس در ایران بین ۵.۳ تا ۸۹ نفر در هر ۱۰۰ هزار نفر گزارش شده و نرخ بروز آن بین ۷ تا ۱۴۸.۱ نفر در هر ۱۰۰ هزار نفر متغیر است. این دامنه وسیع از اعداد تفاوت جغرافیایی تندی میان استانها را نشان میدهد، اما بازتاب ضعف سامانه اپیدمیولوژیک ملی در یکپارچهسازی دادهها نیز هست.
در مطالعهای تحلیلی بر روی دادههای ثبت انجمن اماس ایران که دوره ۱۹۹۹ تا ۲۰۲۳ را پوشش میدهد و ۲۹۹۴۱ پرونده ثبتشده تنها در طهران را در بر میگیرد، ۲۲۵۳۵ مورد یعنی ۷۵.۳ درصد در زنان و ۷۴۰۶ مورد یعنی ۲۴.۷ درصد در مردان بود و نسبت زن به مرد ۳ به ۱ بود.
اختلالات سیستم عصبی در ایران بهویژه در بیماری اماس بهشکل نامتناسبی زنان را هدف میگیرد. سه برابر. این رقم برنامههای پیشگیری هدفمند و بودجههای پژوهشی اختصاصی میطلبد، نه خطابههای کلی وزارتی.
نقشه بارها — پنج بیماری که تسلط دارند
پنج بیماری با بالاترین نرخ سالهای زندگی تعدیلشده با ناتوانی به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر در ایران در سال ۲۰۲۱ عبارتند از: اختلالات سردرد با نرخ ۷۱۶.۳، آلزایمر و زوال عقل با نرخ ۴۷۳.۶، صرع ایدیوپاتیک با نرخ ۱۲۱.۵، بیماری پارکینسون با نرخ ۷۳.۸، و اماس با نرخ ۲۸.
سردرد مزمن در صدر فهرست برای کسی که زمینه ایرانی را میشناسد تعجبی ندارد: فشارهای اقتصادی انباشته، آلودگی هوای رکوردشکن در طهران، اختلالات خواب گسترده در جامعهای که از اضطراب وجودی مزمن رنج میبرد. سردرد اینجا بیماری منفرد نیست، بلکه یکی از نشانههای جامعهای فرسوده است.
براى اطلاعات بيشتر:
بیسوادی در ایران و ارقامی که نظام پنهان میکند
بار اختلالات سیستم عصبی در ایران طی ۲۷ سال
بیماریهای عصبی و پیامدهایشان نزدیک به یک میلیارد نفر را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار میدهند و بهطور مستقیم بر صدها میلیون نفر تأثیر میگذارند: بیش از ۵۰ میلیون مبتلا به صرع، حدود ۴۷ میلیون مبتلا به زوال عقل در جهان که آلزایمر ۶۰ تا ۷۰ درصد موارد آن را تشکیل میدهد، و شیوع میگرن از ۱۰ درصد از جمعیت جهان فراتر رفته است.
ایران خارج از این تصویر جهانی نیست، بلکه در قلب آن قرار دارد با باری مضاعف: اختلالات سیستم عصبی در ايران از سال ۱۹۹۰ در سطح جهانی بیش از نیمی افزایش یافته و پژوهشگران این را به پیری جمعیت نسبت میدهند، بهویژه از آنجا که اکثریت قریب به اتفاق این اختلالات قابل درمان نیستند.
در ایران به عامل پیری جمعیت، عوامل دیگری خاص این زمینه اضافه میشود: آلودگی هوایی که هر سال هزاران تهرانی را به کام مرگ میکشد، کمبود آب آشامیدنی سالم در استانهای حاشیهای، و فشارهای روانی-اجتماعی مزمنی که به دلیل کمبود این کلینیکها راهی به کلینیکهای بهداشت روان نمییابند.
افسردگی — سایه سنگین هر بیماری عصبی
مطالعه ایرانی منتشرشده در فوریه ۲۰۲۴ با مشارکت پژوهشگران دانشگاه شهید بهشتی و دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، ۵۱۹ بیمار از جمله مبتلایان به پارکینسون، سکته مغزی، اماس و میگرن را ارزیابی کرد و هدفش سنجش سطوح افسردگی بهعنوان بیماری همراه در این چهار اختلال عصبی شایع بود.
اختلالات سیستم عصبی در ایران با اولین تشخیص پایان نمییابند. هر بیمار پارکینسون یا اماس معمولاً بار افسردگی تشخیصدادهنشده و درماننشدهای را با خود حمل میکند؛ چرا که کادرهای پزشکی متخصص در بیماریهای مشترک عصبی-روانی کمیاباند، و چون انگ اجتماعی باعث میشود بیمار سیستم عصبی از اعتراف به رنج روانیاش در برابر پزشک شرم داشته باشد.
برجستهترین اختلالات سیستم عصبی در ایران
| بیماری | نرخ به ازای ۱۰۰ هزار نفر (DALYs 2021) | گروه بیشتر مبتلا |
|---|---|---|
| اختلالات سردرد | ۷۱۶.۳ | زنان و جوانان |
| آلزایمر و زوال عقل | ۴۷۳.۶ | بالای ۶۰ سال |
| صرع | ۱۲۱.۵ | تمام سنین |
| پارکینسون | ۷۳.۸ | بالای ۶۰ سال |
| اماس | ۲۸.۰ | زنان ۲۰-۴۰ سال |
اختلالات سیستم عصبی در ایران نه کمبود مطالعه دارند، نه کمبود پژوهشگر، نه حتی کمبود آمار. آنچه کم دارند اراده سیاسی است که این اعداد را به بیمارستانهای مجهز و متخصصان توزیعشده در استانها نه متمرکز در طهران، و داروهایی با قیمتهایی تبدیل کند که خانواده را به فقر نکشانند. ۳۵ میلیون ایرانی از نوعی اختلال عصبی رنج میبرند، در کشوری که میلیاردها دلار را خارج از مرزهایش خرج میکند. این تصادف نیست. این اولویتهاست.
