فهرست مطالب
در راهروهای یکی از بدنامترین زندانهای ایران در شمال تهران، مراسم روزهداری رمضان در زندان اوین برای بسیاری از زندانیان تجربهای است با چالشهای روزانه و فشارهای جسمی و روانی سنگین، در حالی که تلاش میکنند آداب دینی خود را حفظ کنند. اگرچه رژیم غذایی زندان تا حدی با زمانبندی روزه هماهنگ میشود، واقعیت فراهم بودن امکانات پایه بسیار دور از تسهیل واقعی است؛ به ویژه با ازدحام همیشگی، کمبود فضای مناسب و امکانات اولیه. بر اساس مطالعه دانشگاهی منتشرشده در مجله «Religions» در سال ۲۰۲۲ با عنوان «Islam in Iranian Prisons: Practicing Religious Rituals behind Bars» نوشته N. Rahimipour Anaraki که بر پایه مصاحبههای عمیق با ۹۰ زندانی سابق انجام شده، در این مراسم روزهداری رمضان در زندان اوین غذا تنها دو بار سرو میشود: پیش از سحر و پس از افطار، و زندانیان حدود ساعت سه بامداد با پخش تلاوت قرآن از بلندگوها برای سحر بیدار میشوند، در حالی که فشارها و محدودیتهای زندان بخش بزرگی از تجربه روزهداری را شکل میدهد.
براى اطلاعات بيشتر :
وضعیت فعلی شهروندان ایران در بحبوحه بحران اقتصادی شدید
ازدحام و شرایط مادی سخت
در مراسم روزهداری رمضان در زندان اوین، تضاد آشکار میان ادعاهای رسمی پایبندی به اسلام و شرایط واقعی داخل زندان برجسته است. این زندان که در ابتدا برای ۳۰۰ تا ۱۵۰۰ نفر طراحی شده بود، اکنون بسیار بیش از ظرفیت خود زندانی دارد؛ گزارشهای حقوق بشری نشان میدهد که در برخی بندها تا ۳۰۰ نفر در فضایی که برای ۱۲۰ نفر پیشبینی شده، نگهداری میشوند. این شلوغی، انجام عبادات را تقریباً غیرممکن میسازد، بهویژه برای کسانی که بیماریهای مزمن دارند یا نیاز به مراقبت پزشکی منظم.
غذاها ساعتها زیر تختها نگه داشته میشوند، روغنها یخ میزنند و ارزش غذاییشان از بین میرود؛ زندانیان از نبود وسایل گرمکن یا حتی زیرانداز ساده برای غذا خوردن شکایت دارند.
روزه واقعی در میان تبعیض میان بندها
در مراسم روزهداری رمضان در زندان اوین مشاهده میشود که روزه واقعی اغلب به محکومان به اعدام محدود است؛ کسانی که در آن آرامش روحی اندکی مییابند. دیگر زندانیان مجبورند همراه با روزهداران بیدار شوند بدون اینکه روزه بگیرند، سپس سهم خود را برای ناهار نگه دارند؛ این مسئله بارها باعث شکایت شده زیرا غذا پس از ساعتها نگهداری «فاجعهبار» توصیف میشود. احترام به روزهداری اجباری است و غیرروزهداران نباید جلوی دیگران غذا بخورند، اما تبعیض میان بندها پنهان نیست.
در بندهای مواد مخدر یا جرایم عادی، روزه گرفتن گاهی به عنوان «سوءاستفاده» برای کسب امتیاز دیده میشود، در حالی که در بندهای سیاسیان، روزه نمادی از مقاومت است.
بهرهبرداری از دین به عنوان ابزار کنترل و بیتوجهی به بهداشت
این رویهها لایه عمیقتری از سیاستهای نظام را آشکار میکند؛ جایی که دین به ابزاری برای سلطه تبدیل شده بدون تأمین حداقل شرایط انسانی. سازمانهایی مانند دیدهبان حقوق بشر و عفو بینالملل بارها گزارش دادهاند که زندانیان سیاسی در اوین از درمان پزشکی محروم میمانند؛ این امر مراسم روزهداری رمضان در زندان اوین را برای کسانی که بیماریهای ناشی از شکنجه یا بیتوجهی دارند، سختتر میکند. آمار رسمی دقیقی از تعداد روزهداران وجود ندارد، اما مطالعه یادشده نشان میدهد که درصد روزهداران واقعی خارج از بندهای اعدامی پایین است، در حالی که حفظ قرآن به عنوان «امتیاز» در ازای رفتار «مطیع» تشویق میشود.
تلاش برای حفظ کرامت در دل سرکوب
با وجود همه اینها، برخی زندانیان همچنان تلاش میکنند مراسم روزهداری رمضان در زندان اوین را به عنوان راهی برای حفظ کرامت انسانی خود انجام دهند. قرآن میخوانند و در خفا نماز میگزارند و سلولها را به فضاهای معنوی موقتی تبدیل میکنند. اما این تلاشها همچنان در محاصره دیوارهای ازدحام و بیتوجهی باقی میماند و تناقض فاحشی را در کشوری که ادعای پایبندی به شریعت دارد، نشان میدهد. در نهایت، این تصویر به ما یادآوری میکند که حقوق بنیادین – حتی حقوق دینی – اعطا نمیشود بلکه باید گرفته شود، و اوین همچنان نمادی از سرکوبی است که حتی در روزهای رحمت هم متوقف نمیگردد.
