فهرست مطالب
بیماریهای دستگاه تنفسی در ایران دیگر یک پدیده فصلی نیست؛ بلکه به یک بحران ساختاری تبدیل شده که میلیونها شهروند در شهرهای بزرگی مانند تهران، اصفهان و اهواز با آن دستوپنجه نرم میکنند. بر اساس اعلام وزارت بهداشت ایران، که یورونیوز آن را بازتاب داد، سالانه حدود ۵۹ هزار ایرانی بر اثر بیماریهای ناشی از کیفیت بد هوا جان میبازند، در حالی که صدها هزار نفر دیگر از آسم، برونشیت مزمن و بیماریهای غیرقابلدرمان ریه رنج میبرند.
آلودگی هوا: عامل اصلی
بیماریهای دستگاه تنفسی در ایران در کانون بحران آلودگی هوایی قرار دارد که سال به سال وخیمتر میشود. میانگین غلظت ذرات معلق ریز (PM2.5) در تهران از حد مجاز سازمان بهداشت جهانی که ۵ میکروگرم در مترمکعب تعیین شده تا ۴.۵ برابر فراتر رفته است؛ این آمار را پلتفرم IQ Air و رصدخانه درگیری و محیطزیست در سال ۲۰۲۵ تأیید کردهاند.
این ذرات که از سوزاندن سوخت و گرد صنعتی ناشی میشوند، به اعماق ریه نفوذ کرده و به جریان خون میرسند و منجر به بیماریهای تنفسی مزمن، قلبیعروقی و حتی سرطان میشوند.
خودروها و سوخت بیکیفیت: قاتلی متحرک
هشت میلیون خودرو در خیابانهای تهران تردد میکنند که اکثر آنها با موتورهای فرسوده و سوخت بیکیفیت کار میکنند. تحریمهای بینالمللی دههها مانع واردات فناوریهای مدرن پالایش شده، به همین دلیل سطح گوگرد در سوخت به طور غیرمعمولی بالاست. اکسیدهای گوگرد ناشی از آن موجب التهاب مجاری تنفسی میشوند و خطر ابتلا به برونشیت مزمن را چند برابر میکنند همانطور که راهنمای پزشکی MSD تأیید میکند. اینجاست که بیماریهای دستگاه تنفسی در ایران با سیاستهای بینالمللی و تصمیمات داخلی گره میخورد.
براى اطلاعات بيشتر :
رگبار و رعد و برق در ایران.. طبیعت هشدار میدهد
کارخانهها و صنایع آلاینده
ایران مجتمعهای پتروشیمی، پالایشگاههای نفت و صنایع سنگین را در مجاورت مناطق مسکونی اهواز، تبریز و سایر شهرها بدون فیلترهای کافی و نظارت زیستمحیطی مؤثر اداره میکند. اهواز بارها در فهرست آلودهترین شهرهای جهان قرار گرفته است. هوای این شهر روزانه حامل مقادیری از دیاکسیدگوگرد و ذرات معلق است که ریه انسان را به تنگنا میاندازد. بیماریهای دستگاه تنفسی در ایران، در این شهرها، دیگر یک بیماری فردی نیست؛ بیماری یک شهر است.
گرد و غبار بیابانی و عوامل طبیعی
نمیتوان از عوامل طبیعی که بر بحران میافزایند چشم پوشید: طوفانهای شنی که از بیابانهای عراق و شبهجزیره عربستان به غرب و جنوب ایران میرسند، به طور مکرر بارهایی از ذرات درشت (PM10) را با خود میآورند که به نای ضربه میزنند و بافتها را تحریک میکنند. در اهواز، طوفانهای گرد و غبار روزهایی را آسمان را میپوشانند. اما طبیعت به تنهایی این فاجعه را توضیح نمیدهد؛ کشورهای همسایه هم با همین طوفانها روبرو هستند اما آمار مرگومیر مشابهی ثبت نمیکنند.
فروپاشی منظومه بهداشتی
حتی اگر بیمار بتواند به پزشک دسترسی پیدا کند، با بحران دارویی خانمانبرانداز روبرو میشود. شورای ملی مقاومت ایران در آوریل ۲۰۲۶ مستند کرد که چگونه بحران دارو به یک «فاجعه انسانی» تبدیل شده؛ زنجیره تأمین داروهای تنفسی مانند گشادکنندههای برونش و کورتیکواستروئیدهای استنشاقی به دلیل انزوای مالی و تحریمها قطع شده. بیماران مزمن آسم و بیماری انسداد ریوی با داروخانههای خالی و قیمتهایی چندین برابر توان پرداختشان روبرو هستند.
در ۸ مارس ۲۰۲۶، آسمان تهران به رنگ خاکستری تیره درآمد پس از اینکه تأسیسات نفتی و انرژی هدف قرار گرفتند. رصدخانه درگیری و محیطزیست ستونهای دود غلیظی را مستند کرد که متعاقباً بارانهایی آلوده به مواد سمی به همراه داشت و به سیستمهای فاضلاب نفوذ کرد. کارشناسان هشدار میدهند که خسارات دههها ادامه خواهد داشت تجربه عراق پس از جنگ خلیج ۱۹۹۱ گواه این ادعاست. بیماریهای دستگاه تنفسی در ایران اکنون انباشته میشوند: آلودگی مزمن + اثر نظامی + فروپاشی بهداشتی، در معادلهای که آینده ریوی ایرانیان را سنگین میکند.
