فهرست مطالب
گاز اشکآور در ایران دیگر صرفاً وسیلهای برای «متفرق کردن تجمعات» آنگونه که مقامات ادعا میکنند نیست، بلکه به یکی از نمادهای اصلی سرکوب میدانی علیه معترضان در خیابانها تبدیل شده است. در هر موج جدید اعتراضات، این سلاح شیمیایی سبک به خط اول دفاع حکومت در برابر خشم اجتماعی فزاینده بدل میشود؛ خشمی که ریشه در فروپاشی اقتصادی و ناکارآمدی سیاسی مزمن دارد.
براى اطلاعات بيشتر :
اعتراضات در تهران امروز … چه کسی پشت بحرانهاست؟
گاز اشکآور چیست و چرا استفاده میشود؟
گاز اشکآور مادهای شیمیایی و تحریککننده است که باعث:
- سوزش شدید چشمها
- تنگی نفس
- سرفههای شدید و حالت تهوع
- اختلال موقت در بینایی
میشود. نیروهای امنیتی در ایران از این ابزار بهطور گسترده در تظاهرات استفاده میکنند، اما واقعیت این است که گاز اشکآور در ایران اغلب علیه اعتراضات مسالمتآمیز، بدون هشدار قبلی و حتی در مناطق مسکونی به کار میرود؛ امری که خطرات آن را چند برابر میکند.
استفاده گسترده در اعتراضات ایران
در ساعت های اخیر، سازمانهای حقوق بشری بارها استفاده گسترده از گاز اشکآور در ایران را در موارد زیر مستند کردهاند:
- اعتراضات مرتبط با سوخت و گرانی
- تجمعات دانشجویی
- اعتراضات بازاریان و کسبه
- تظاهرات زنان
در بسیاری از موارد، نارنجکهای گاز اشکآور در کوچههای باریک یا در نزدیکی مدارس و بیمارستانها شلیک شدهاند؛ اقدامی که به آسیبدیدگی سالمندان و کودکان انجامیده و با استانداردهای بینالمللی استفاده از این سلاح در تضاد است.
پیامدهای سلامت؛ فراتر از «کنترل جمعیت»
با وجود آنکه گاز اشکآور بهعنوان سلاحی «غیرکشنده» معرفی میشود، استفاده مکرر از گاز اشکآور در ایران خطرات جدی سلامت را آشکار کرده است. گزارشهای پزشکی مستقل از موارد زیر حکایت دارند:
- خفگیهای شدید
- تشدید بیماریهای تنفسی و قلبی
- سقط جنین در میان زنان باردار در اطراف محلهای اعتراض
- آسیبهای دائمی چشمی بر اثر شلیک مستقیم کپسولها به بدن
این پیامدها نشان میدهد که گاز اشکآور در ایران عملاً به ابزاری برای آسیب جمعی تبدیل شده است، نه صرفاً وسیلهای موقت برای پراکندن تجمعات.
نقض آشکار استانداردهای بینالمللی
قوانین بینالمللی استفاده از گاز اشکآور را تنها تحت شرایط بسیار محدود مجاز میدانند، از جمله:
- استفاده بهعنوان آخرین گزینه
- عدم استفاده در فضاهای بسته
- پرهیز از شلیک مستقیم به افراد
اما آنچه در ایران رخ میدهد، بیتوجهی کامل به این ضوابط است. گاز اشکآور در ایران اغلب بهعنوان نخستین ابزار سرکوب به کار میرود و بدون تفکیک میان معترض، رهگذر یا ساکن محلی استفاده میشود؛ مسئلهای که حکومت را در تقابل مستقیم با حقوق بشر بینالمللی قرار میدهد.
چرا حکومت به گاز اشکآور متکی است؟
اتکای حکومت به گاز اشکآور در ایران دلایل متعددی دارد:
- هزینه کمتر نسبت به استفاده از سلاح گرم
- امکان توجیه تبلیغاتی بهعنوان ابزار «غیرکشنده»
- ایجاد رعب روانی و شکستن روحیه معترضان
- سرکوب سریع بدون برجای گذاشتن آثار فوری مرگبار
با این حال، این وابستگی بیش از هر چیز نشانه ضعف ساختاری حکومت و ناتوانی آن در پاسخگویی سیاسی و اقتصادی به مطالبات جامعه است.
از خیابان تا حافظه جمعی
با تکرار استفاده از گاز اشکآور در ایران، این ابزار به بخشی از حافظه جمعی معترضان تبدیل شده است. تصاویر و روایتهای منتشرشده از خیابانها نشان میدهد که گاز دیگر نهتنها اعتراضات را خاموش نمیکند، بلکه خشم و مقاومت را تشدید میکند.
در بسیاری از ویدئوها، صدای شعارهای معترضان در میان دود و خفگی شنیده میشود؛ نشانهای روشن از اینکه سرکوب شیمیایی نتوانسته اراده مردم را درهم بشکند.
گاز اشکآور در ایران راهحل امنیتی نیست، بلکه نشانه یک بحران عمیق سیاسی است. زمانی که حکومت بهجای گفتوگو و اصلاح، به ابزارهای شیمیایی متوسل میشود، این پیام را میدهد که مشروعیت و توان پاسخگویی خود را از دست داده است.
با تداوم اعتراضات، پرسش اساسی همچنان باقی است:
آیا گاز اشکآور میتواند مردم را برای مدتی پراکنده کند؟ یا تنها باور عمومی را تقویت میکند که حکومت، جز زور، ابزار دیگری برای مواجهه با جامعه ندارد؟
