فهرست مطالب
در سال ۲۰۲۵، فقر روستایی در ایران به یکی از جدیترین بحرانهای اجتماعی تبدیل شده است، بهگونهای که بخش بزرگی از جمعیت روستایی کشور در شرایط بسیار دشوار معیشتی بهسر میبرند.
براى اطلاعات بيشتر :
استانهای محروم ایران؛ فقر، تبعیض و بیتوجهی حکومت
با وجود منابع طبیعی عظیم و ظرفیتهای کشاورزی و انسانی، وضعیت اقتصادی در بسیاری از روستاها در ایران نشان میدهد که سیاستهای توسعه نامتوازن و ناتوانی ساختاری در حمایت از مناطق روستایی، فقر و نابسامانی را تشدید کرده است.
شاخص فقر در روستاهای ایران
مطالعات و دادههای رسمی و غیررسمی حاکی از آن است که فقر روستایی در ایران بهطور قابل توجهی بالاست. بر اساس گزارشهای مختلف، تقریباً نیمی از جمعیت روستایی کشور زیر خط فقر قرار دارند یا زندگی نزدیک به آن دارند.
بحران به حدی است که برخی تحلیلگران از «فقر همهجانبه روستایی» سخن میگویند، یعنی ترکیبی از فقر اقتصادی، فقدان خدمات اجتماعی، دسترسی ضعیف به زیرساختها و فرصتهای شغلی محدود.
ناامیدی در روستاهای محروم چند استان
اگرچه آمارهای رسمی سطحبندی فقر در روستاها را بهطور دقیق منتشر نمیکنند، اما تحلیلهای مستقل نشان میدهد که مناطق روستایی در برخی استانهای ایران بیش از همه تحت فشار فقر قرار دارند:
- سیستان و بلوچستان و بخشهایی از استان کرمان و هرمزگان با وجود منابع طبیعی بسیار، از فقر ساختاری عمیق رنج میبرند. در این استانها، شاخصهای بیکاری، تورم و ضعف دسترسی به خدمات باعث شده زندگی در روستاها به سطح بحرانی نزدیک شود.
- گزارشها همچنین حاکی است که بیش از ۳۱ هزار روستا در سراسر ایران یا کاملاً خالی از سکنه شدهاند یا فقط چند خانوار در آنها باقی ماندهاند، که نشانهای از شدت فقر روستایی در ایران است.
- حتی در استانهایی که شرایط ظاهراً بهتر است، مانند اردبیل یا خراسان، نرخ مهاجرت از روستا به شهرها افزایش یافته و باعث شده روستاها به سکونتگاههای کمجمعیت تبدیل شوند.
علل عمیق فقر در روستاها
دلایل فقر روستایی در ایران را میتوان در چند عامل ساختاری ریشهیاب کرد:
- سیاستهای توسعه نابرابر: تمرکز منابع و سرمایهگذاریها در شهرها و مناطق صنعتی باعث شده روستاها از فرصتهای رشد اقتصادی محروم بمانند.
- نقص در خدمات عمومی: بسیاری از روستاها هنوز به آب سالم، اینترنت، امکانات بهداشتی و تحصیلی دسترسی کامل ندارند، که موجب تداوم چرخه فقر و عقبماندگی میشود.
- تورم و کاهش قدرت خرید: افزایش قیمت کالاهای اساسی در سال ۲۰۲۵ باعث شده هزینه زندگی در روستاها نیز به طرز قابل توجهی افزایش یابد و خانوارهای روستایی را بیش از گذشته تحت فشار قرار دهد.
پیآمدهای اجتماعی فقر روستایی
پیامدهای فقر روستایی در ایران نه فقط اقتصادی، بلکه اجتماعی نیز است:
- مهاجرت گسترده جوانان از روستا به شهرها، که باعث خالی شدن روستاها و کاهش نیروی کار مولد شده است.
- افزایش نگرانیها درباره امنیت غذایی و معیشتی خانوارهای روستایی، بهویژه زنان و کودکان، که بیشترین آسیب را متحمل میشوند.
- تضعیف فرهنگ و ساختار اجتماعی روستاها، بهگونهای که بسیاری از روستاها در حال تبدیل شدن به مکانهای بدون آینده روشن برای ساکنانشان هستند.
در سال ۲۰۲۵، فقر روستایی در ایران پدیدهای نیست که بتوان آن را به عنوان مشکلی جزئی نادیده گرفت؛ بلکه موضوعی ملی و با ابعاد انسانی گسترده است که نیازمند بازنگری جدی در سیاستهای توسعه و حمایت اجتماعی است. بدون برنامهریزی و سرمایهگذاری هدفمند در روستاها، فقر نهتنها ادامه خواهد یافت، بلکه میتواند منجر به فروپاشی ساختارهای اجتماعی و اقتصادی این جوامع شود.
