فهرست مطالب
گزارشهای متعدد حقوق بشری نشان میدهد خشونت علیه زندانیان در ایران به یک رویه مستمر در زندانها و بازداشتگاههای تحت نظر نهادهای قضایی و امنیتی تبدیل شده است. این خشونتها که شامل ضربوشتم، شکنجه روانی، حبس انفرادی طولانیمدت و محرومیت درمانی میشود، طی سالهای اخیر و همزمان با افزایش بازداشتهای سیاسی، روندی فزاینده داشته است.
بنابر گزارشهای عفو بینالملل، دیدهبان حقوق بشر و شهادت زندانیان سابق.
تداوم خشونت علیه زندانیان در ساختار زندانها
بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی نهادهای مستقل، خشونت علیه زندانیان در ایران نه یک استثنا، بلکه بخشی از ساختار اداره زندانهاست. زندانیان سیاسی، فعالان مدنی، روزنامهنگاران و معترضان بازداشتشده بیش از سایر گروهها در معرض این خشونتها قرار دارند.
منابع حقوق بشری تأکید میکنند که بازجوییهای همراه با ضربوشتم و فشار روانی، همچنان یکی از ابزارهای اصلی برای گرفتن اعترافات اجباری است؛ اعترافاتی که بعداً در دادگاهها بهعنوان سند مورد استناد قرار میگیرد.
زندانهای شاخص و گزارشهای نگرانکننده
زندانهایی مانند اوین در تهران، رجاییشهر در کرج و قزلحصار، بارها در گزارشها بهعنوان مراکز اصلی خشونت علیه زندانیان معرفی شدهاند. محدودیت دسترسی نهادهای نظارتی و رسانهها به این زندانها، امکان بررسی مستقل را عملاً از بین برده است.
به گفته منابع مطلع، بسیاری از موارد خشونت در این زندانها هرگز ثبت رسمی نمیشوند و تنها از طریق شهادت زندانیان آزادشده یا خانوادهها افشا میگردند.
محرومیت درمانی؛ مرگ خاموش در زندان
یکی از مصادیق بارز خشونت علیه زندانیان، محرومیت آگاهانه از خدمات پزشکی است. گزارشها حاکی از آن است که زندانیان بیمار، حتی در شرایط اضطراری، با تأخیر یا عدم اعزام به مراکز درمانی مواجه میشوند.
در سالهای اخیر، مرگ چندین زندانی بر اثر نبود رسیدگی پزشکی، واکنش گسترده نهادهای حقوق بشری را به دنبال داشته است؛ با این حال، مقامهای مسئول تاکنون پاسخگویی شفافی ارائه نکردهاند.
براى اطلاعات بيشتر :
انجمنهای علمی یزد: جنایت علیه جان و انسانیت در ایران
واکنش نهادهای بینالمللی
سازمانهای بینالمللی حقوق بشر بارها خشونت علیه زندانیان در ایران را محکوم کرده و خواستار دسترسی گزارشگران ویژه سازمان ملل به زندانها شدهاند. این درخواستها تاکنون با مخالفت یا سکوت مقامهای ایرانی روبهرو شده است.
تحلیلگران معتقدند نبود فشار مؤثر بینالمللی، زمینه تداوم این وضعیت را فراهم کرده و هزینه سیاسی نقض حقوق زندانیان را برای حکومت کاهش داده است.
روایت رسمی و تکذیبها
در مقابل این گزارشها، رسانههای رسمی ایران معمولاً خشونت علیه زندانیان را انکار کرده یا آن را به «رفتارهای موردی» نسبت میدهند. با این حال، تکرار الگوهای مشابه در گزارشهای مختلف، این ادعاها را با تردید جدی مواجه کرده است.
کارشناسان حقوقی تأکید میکنند که نبود نهاد مستقل تحقیق، امکان راستیآزمایی روایت رسمی را عملاً از بین برده است.
آنچه از مجموع گزارشها و شهادتها برمیآید، نشان میدهد خشونت علیه زندانیان در ایران همچنان یکی از چالشهای جدی حقوق بشر است؛ چالشی که بدون شفافیت، نظارت مستقل و پاسخگویی قضایی، چشمانداز روشنی برای پایان آن دیده نمیشود.
نهادهای حقوق بشری هشدار میدهند که تداوم این وضعیت، نهتنها جان زندانیان، بلکه اعتبار نظام قضایی ایران را بیش از پیش زیر سؤال میبرد.
