فهرست مطالب
فشار بر منابع آبی جمهوری اسلامی ایران بهطور بیسابقهای افزایش یافته و «بحران آب در ایران» را از یک چالش زیستمحیطی به بحرانی ملی تبدیل کرده است؛ بحرانی که امنیت ملی، اقتصاد و زندگی روزمره میلیونها ایرانی را تهدید میکند. گزارش از SpecialEurasia با اتکا به دادهها و گزارشهای رسانهای و منابع خبری مستقل، ابعاد واقعی این فاجعه را بررسی میکند.
چه کسانی؟ چه چیزی؟ کجا؟ چه زمانی؟
بحران آب در ایران تمامی شهروندان، کشاورزان و بخشهای حیاتی صنعتی را در سراسر کشور، از تهران تا اصفهان، مشهد و خراسان درگیر کرده است. این بحران طی دهه گذشته بهتدریج تشدید شد، اما در پنج سال اخیر به اوج خود رسیده است؛ دورهای که با خشکسالی ممتد، کاهش شدید بارندگی و سوءمدیریت ساختاری منابع آب همزمان بوده است.
خشکسالی طولانی و کاهش بیسابقه ذخایر سدها
بر اساس گزارشهای میدانی، ایران وارد پنجمین سال متوالی خشکسالی شده است. میزان بارندگی بهمراتب کمتر از میانگین بلندمدت بوده و دما در برخی مناطق از ۵۰ درجه سانتیگراد فراتر رفته است.
- سه سد بزرگ کشور بهطور کامل خشک شدهاند و هشت سد دیگر در آستانه خشکی قرار دارند.
- سطح آب سدهای تأمینکننده تهران به کمتر از ۱۲٪ ظرفیت معمول رسیده، در حالی که این عدد در شرایط عادی بین ۶۰ تا ۷۰٪ است.
این ارقام نشاندهنده فروپاشی زیرساخت آبی ایران و بحرانی کمسابقه در چند دهه اخیر است.
برداشت بیرویه از آبهای زیرزمینی
بحران آب در ایران تنها به منابع سطحی محدود نمیشود. ایران یکی از بزرگترین مصرفکنندگان آب زیرزمینی در جهان است و سالانه حدود ۵۷ میلیارد متر مکعب آب زیرزمینی استخراج میکند؛ رقمی معادل ۹٪ کل برداشت جهانی، در حالی که جمعیت کشور تنها حدود ۱٪ جمعیت جهان است.
پیامدهای این وضعیت شامل موارد زیر است:
- بیش از نیمی از آبخوانهای کشور در وضعیت بحرانی قرار دارند.
- افت شدید سطح آبهای زیرزمینی موجب فرونشست زمین در شهرهایی مانند تهران و اصفهان شده است.
کشاورزی ناکارآمد و الگوی مصرف غلط
بیش از ۹۰٪ منابع آب ایران به بخش کشاورزی اختصاص مییابد، در حالی که این بخش تنها حدود ۱۲٪ تولید ناخالص داخلی و ۱۴٪ اشتغال را به خود اختصاص داده است. روشهای آبیاری سنتی و کشت محصولات پرمصرف مانند هندوانه و علوفه، موجب هدررفت گسترده آب شده و فشار بر منابع محدود را تشدید کرده است.
براى اطلاعات بيشتر :
آلودگی هوا در قم… ۳۰ درصد از جمعیت فوت کردهاند
جیرهبندی آب و هشدار تخلیه پایتخت
دولت بارها نسبت به لزوم صرفهجویی و جیرهبندی آب در کلانشهرها، بهویژه تهران و اصفهان هشدار داده است. کاهش فشار آب و قطعیهای مکرر به بخشی از زندگی روزمره شهروندان تبدیل شده است.
در نوامبر ۲۰۲۵، مقامهای رسمی از اجرای طرح کاهش دورهای مصرف آب در تهران خبر دادند و حتی نسبت به احتمال تخلیه پایتخت در صورت تداوم بحران هشدار دادند.
فراتر از خشکسالی: بحران ساختاری
اگرچه خشکسالی عامل مهمی در بحران آب در ایران است، اما ریشههای اصلی آن به سیاستهای نادرست چند دهه اخیر بازمیگردد؛ از توسعه کشاورزی در مناطق خشک، حفر بیرویه چاهها و ساخت سدهای غیرپایدار گرفته تا نبود برنامهریزی علمی و شفاف.
براى اطلاعات بيشتر :
هشدارهاى بارش شدید باران و برف در ایران… امروز ۱۵ دسامبر
امروز ایران تنها با کمبود آب مواجه نیست، بلکه با بحران آب استراتژیک روبهروست که آینده اقتصادی، اجتماعی و حتی جمعیتی کشور را تهدید میکند. از خشکشدن سدها و نابودی آبخوانها تا کشاورزی ناکارآمد و موجهای گرمای شدید، همه عوامل در هم تنیدهاند تا بحران آب در ایران را به یکی از بزرگترین چالشهای قرن تبدیل کنند. مواجهه حاکمیت با بحران آب در ايران تعیین خواهد کرد که آیا ایران در دهههای آینده کشوری قابل زیست باقی میماند یا با موجی از مهاجرت، ناآرامی اجتماعی و فروپاشی زیستمحیطی روبهرو خواهد شد.
